POLITYKA MAŁŻEŃSKA W ROKUGANIE
Lech Psztyk


Ten tekst jest nieoficjalnym dodatkiem do opisu świata "Legendy Pięciu Kręgów"

      Z uwagi na braki wiedzy i źródeł autor nie opisuje ceremonii zaślubin i obrzędów weselnych a jedynie teoretyczne przyczyny i skutki małżeństw.

Dlaczego Samuraj się żeni?
      Najświętszym obowiązkiem samuraja względem rodu jest zapewnienie mu przetrwania, dlatego też sam powinien zatroszczyć się o potomków. Ponadto, służba Daimyo wymaga również, aby samuraj dbał o przyszłość rodu swego pana, a zapewnienie mu rosnącej liczby samurajów jest jedną z podstawowych usług, jakie bushi może oddać władcy. Inną strona medalu jest dążenie samuraja do utrzymania lub nawet podniesienia prestiżu swego rodu. Małżeństwo z dobrze skoligaconą kobietą, najlepiej z bogatej rodziny, może ten prestiż podnieść.
      Jednakże małżeństwo nie jest decyzją łatwą, ani przedsięwzięciem prostym. Samuraj i jego wybranka muszą spełnić oczekiwania wielu osób, zanim dojdzie w ogóle do ślubu. Przeciętny samuraj musi tu brać przede wszystkim pod uwagę swych rodziców oraz rodziców swej wybranki. Jedni i drudzy będą bowiem dokładnie kalkulować ewentualne korzyści lub straty wynikające ze związku młodych. Wezmą pod uwagę rodowód, majątek koneksje polityczne, ławę domu, Honor i sławę przodków oraz, oczywiście, obecną pozycję wszystkich krewnych rodziny pana młodego czy jego wybranki.
      Czyni się tak, ponieważ rodzina zobowiązana jest wspierać się nawzajem, zaś czyny samuraja i jego żony wpłyną na sławę obu domów. Dlatego młodzi małżonkowie mogą liczyć na wsparcie lub chociaż ostrzeżenie o niebezpieczeństwie ze strony obu rodzin. Z drugiej strony przez pierwsze lata mogą spodziewać się dokładnej kontroli swych poczynań ze strony obu rodzin.
      Z kolei małżeństwo pary bliskiej elitom klanu zawsze będzie aktem politycznym, dlatego osobami małżonków niewątpliwie zainteresują się daimyo obu rodzin. To oni zadecydują czy do ślubu dojdzie czy nie. Cele daimyo mogą być bardzo różne -zależnie od obecnej sytuacji politycznej może on domagać się pełnego poparcia całej rodziny pana lub panny młodej dla swej polityki (nawet, jeśli nie wszyscy jej członkowie mu służą) lub zawiązać sojusz przypieczętowany małżeństwem młodych.

Dlaczego Samuraj wydaję swą córkę za mąż?
      W przeciwieństwie do mężczyzn, od których oczekuje się, że przedstawią przynajmniej jedną kandydatkę samodzielnie, aby ich rodzice lub władcy mogli podjąć decyzję odnośnie ślubu, od córek oczekuje się, iż nie będą wykazywały żadnej inicjatywy w tej materii - a na pewno takiej, która dałoby się zauważyć.
      O zamążpójściu dziewczyny decyduje pan jej ojca lub głowa jej rodziny. Córka jest uważana za potencjalne źródło dobrobytu rodziny, oraz, często, broń na jej wrogów. Nie raz zdarzyło się, że wydawano córki za wrogów, pozornie jako znak pokoju i przymierza, zmuszając je w rzeczywistości do szpiegowania mężów, co wielokrotnie doprowadzało do upadku nieprzyjaciół. Paradoksalne, żona-szpieg do swej działalności wykorzystuje majątek zgromadzony przez jej męża, gdyż zarządzanie pieniędzmi małżonka należy do jej obowiązków.
      Nic wiec dziwnego, że możne rody obawiają się nadużywania związków wiążących je z rodziną współmałżonka - stąd wzięła się instytucja posagu. Ten zaś dzieli się na dwa rodzaje - zastrzeżony oraz wolny. Zazwyczaj dysponuje się tylko jednym z nich, czasem jednak obydwa typy występują obok siebie.
      Posag wolny jest niczym więcej jak, zwykle sporą, ceną za wyrzeczenie się przez drugą stronę pretensji do przysług wynikających z koligacji. Posag zastrzeżony to rezerwa materialna dla osoby opuszczającej swoją rodzinę, by wstąpić do rodu współmałżonka (najczęściej posiada go żona, lecz w związkach takich rodzin, jak Matsu czy Otaku, dysponuje nim mąż). Posag zastrzeżony stanowi osobistą własność jednego z małżonków i drugie nie ma żadnych do niego praw. Jego wysokość ustala się podczas spisywania kontraktu przedślubnego.
      Z powyższych słów można by sądzić, że małżeństwo jest dla samuraja najgorszym możliwym losem. Nie jest to, oczywiście, prawda, a rody używające swych córek do szpiegostwa czy nadużywające nowo nabytych powiązań szybko kończą karierę polityczną, ponieważ nikt nie jest zainteresowany wiązaniem się z nimi poprzez małżeństwa. Większość rodzin stawia więc na dobrą edukację córek w zakresie kultury, sztuki oraz umiejętności gospodarczych (czyli zarządzania domem męża), by uczynić z nich dobrą inwestycję i możliwą podporę synów innych rodów w wielu dziedzinach.
      Żona jest wiec zwykle najbardziej zaufanymi doradcą swego męża, a niektóre, dzięki swym dobrym radom, osiągają nawet status pomniejszych fortun (Jizo-no-onna, kobieta, która wynalazła sposób przedłużania głównego filaru domu, dzięki czemu uratowała swego męża od hańby i sprawiła, że stał się najbardziej cenionym architektem w Cesarstwie, jest czczona Fortuną dobrych pomysłów, czczoną głównie przez chłopów i kupców).
      Młodzi mogą też liczyć na pomoc ze strony obu rodzin. Stąd młody, ambitny samuraj potrafi, dzięki ożenkowi, uzyskać niezbędne poparcie, by awansować w hierarchii Klanu.

Możliwe konflikty
      Jedną z najgroźniejszych sytuacji, w jakich znaleźć się może świeżo poślubiona para, jest odkrycie przez pana młodego, iż jego małżonka nie jest dziewicą. Zachowanie oszukanego męża tu jednak zależy od wielu czynników - przede wszystkim od polityki. Jeśli samurajowi żonę wybrał daimyo, najprawdopodobniej sam małżonek zadba o wyciszenie sprawy, ponieważ uchybiłby swemu panu dowodząc, iż ten wybrał mu złą małżonkę.
      Możliwe jest również, iż "uczucie", jakie samuraj żywi do swej wybranki spowoduje, iż nie zechce wywoływać skandalu ani, tym bardziej, odsyłać ukochanej. Równie prawdopodobne jest jednak, że ze względu na zmianę w konfiguracji politycznej lub chęć ubliżenia danej rodzinie, samuraj sam, lub na polecenie swego pana, odeśle małżonkę (to wielki dyshonor oraz powód do krwawej zemsty!). Nie może tego zrobić bez aprobaty swego daimyo, który mógłby wszak ucierpieć na wynikłym konflikcie.
      Osobną kwestią jest teściowa! Mama naszego samuraja jest najczęściej, mówiąc bez ogródek, najgorszą jędzą i wiedźmą, na jaką mogła trafić młoda żona i nawet, jeśli pan nie zezwoli na oddalenie małżonki, matka zapewne zrobi jej takie piekło, że ta sama ucieknie. Bywa również, że teściowa, z takich czy innych względów, zażąda od syna odesłania żony - jeśli daimyo nie wyrazi na to zgody, naszego żonkosia czeka krótkie i wyjątkowo stresujące życie! Otóż, nie może on zignorować polecenia matki, pojęcie długu i szacunku dla przodków warunkuje bowiem tak absolutne posłuszeństwo syna, że daimyo mogą tylko o nim marzyć (ojcobójstwo jest najstraszniejszą zbrodnia, jaką Rokugańczyk może sobie wyobrazić). Będzie więc musiał odesłać małżonkę (albo dyskretnie zabić ją lub mamę - Mroczna Tajemnica gwarantowana), a jeśli zaś zrobi to wbrew życzeniu daimyo, zapewne będzie miał dość oleju w głowie, by popełnić seppuku, zanim jego pan się o tym dowie, by zachować dla rodziny resztki swego majątku (choć rozwścieczony daimyo może wówczas nakazać egzekucję całej rodziny).
      Takie zachowanie ze strony rodziców oczywiście jest zupełnie niedopuszczalne i Sprawa ma się inaczej, powinni oni bowiem dbać, by ich syn był posłuszny swemu panu, jednak i ich motywy mogą być różne. Możliwe, że będą niespełna rozumu, lub z jakiś powodów (jak polityka rodu) muszą doprowadzić do zerwania kontaktów z rodziną małżonki... możliwości jest wiele.
      Inna sprawa, gdy małżonek jest osobą wpływową - wtedy zapewne nie będzie musiał nikogo pytać o zdanie. Daje nam to więc trzy możliwości - albo zostawi przy sobie małżonkę, żądając tylko wyjawienia imienia jej kochanka, by skwapliwie, choć po cichu, pozbawić go życia, albo odeśle żonę wywołując skandal - oraz krwawą zemstę, wyniszczającą całe pokolenia. Może też, przy pomocy najbardziej zaufanego pośrednika, wdać się w negocjacje z rodziną małżonki, zmuszając ją, po groźba skandalu, do spełnienia odpowiednich przysług.

Co to znaczy dla rodziny
      Panna na wydaniu, która, niestety, już komuś uległa może stanowić wartość jedynie w rękach rodziny potężnej i okrutnej, ponieważ za jej sprawą można wywołać wyłącznie skandal, konflikt i tragedię. Jeśli dana rodzina do tego właśnie dąży, to, oczywiście, jest do starcia przygotowana, jeżeli jednak, nie dajcie Fortuny, nic o tym nie wie i nie jest gotowa do skandalu, zaczynają się schody. Małżonkowie widzą wówczas najczęściej okazję, by szantażem uzależnić od siebie cały ród. Oczywiście żadna rodzina nie chce być pionkiem w rękach młodego i ambitnego samuraja, może więc dojść do krwawego konfliktu - wtedy o wyniku decyduje przeznaczenie, zawsze jednak strona nieprzygotowana ponosi znaczne straty tak w poległych, jak w majątku czy znaczeniu politycznym.
      Z drugiej strony, prawie każdy samuraj marzy o zapoczątkowaniu prężnego i w przyszłych pokoleniach potężnego rodu!
      Małżonki i małżonkowie regularnie utrzymują kochanki i kochanków (dobry dom uciech zapewnia też młodych chłopców), a ich obowiązkiem jest tu jedynie upewnić się co do ojcostwa dziecka (jeśli są wątpliwości, dziecko najczęściej odsyła się gdzieś daleko i tyle).
      Nacisk kładzie się jedynie na dziewictwo żony w dniu ślubu, ponieważ wierzy się, że w noc poślubną prawdziwy mężczyzna zawsze spłodzi potomka - jeśli więc żona nie byłaby dziewicą i wyszło to na jaw, byłyby ogromne wątpliwości, co do ojcostwa, co mogłoby wiązać się z konfliktami lojalności pomiędzy potężniejszymi wasalami.

Sposoby walki Rodów
      Żona jest więc jeszcze jedną, poza dworskimi intrygami, walką zbrojną oraz morderstwem, bronią w arsenale zwaśnionych rodów. Jeśli jednak konflikt narósł wewnątrz klanu i dana rodzina nie może w żaden sposób wywrzeć swej zemsty na winnych, pozostaje tylko samobójstwo w proteście - Funshi.
      Otóż, jeśli wybuchnie skandal, najbardziej szanowany członek rodziny oraz najbardziej dotknięta nim osoba będą musieli wywrzeć zemstę, jednocześnie nie krzywdząc fizycznie nikogo z rodziny winnego. Osoba oczerniona przez skandal zaświadczy seppuku o swej niewinności lub zmyje hańbę z imienia rodziny. Poważany człowiek (ojciec, głowa rodziny etc.) sporządzi przedśmiertny list lub listy do swego pana, do daimyo winnego oraz daimyo klanu. W słowach statecznych i spokojnych da wyraz swej frustracji i oburzeniu zachowaniem osobnika tak niehonorowego oraz okrutnego, jakim jest winowajca. Napisze również, iż chcąc żyć i umrzeć w zgodzie z prawami przodków nie może puścić tego płazem.
      Skoro, zgodnie z tymi samymi prawami, nie mogąc pomścić tej zniewagi sam, aby nie tworzyć konfliktów w obrębie Klanu, usuwa się z tego świata.
      Do samobójstwa w proteście nie wymaga się zgody daimyo - jest to niezbywalne prawo każdego samuraja, a nawet ronina. W gruncie rzeczy, ponieważ hańbą jest mówić źle o samuraju, który dokonał honorowego samobójstwa utarło się, że jeśli daimyo nie zabroni wyraźnie samobójstwa, samuraj może go dokonać zgodnie z własnym rozeznaniem sytuacji. Samobójstwo w proteście ceni się wyżej nawet, niż zwykłe seppuku, ponieważ nie chroni ono przed hańbą. Człowiek popełniający je wykazuje, iż był użytecznym sługą, o wielkim honorze, który mógłby służyć dalej, gdyby nie fakt niegodnego zachowania osoby stojącej wyżej w hierarchii. W ten sposób rodzina może wywrzeć druzgocącą zemstę, ponieważ hańba, jaka spadnie na ród i osobę winowajcy prawie na pewno zmusi go do seppuku w obronie honoru, a całkiem możliwe, iż spowoduje nawet więcej samobójstw, na przykład wśród ludzi odpowiedzialnych za wychowanie delikwenta.... Skutki Funshi powinny być oceniane zdroworozsądkowo - byle chłystek nie obali w ten sposób daimyo Klanu, lecz już samobójstwa dwudziestu - trzydziestu znanych, honorowych samurajów, mających jasny i powszechnie znany ku temu powód, zniszczą pozycję każdego, poza Cesarzem.

Małżeństwa z miłości
      Choć większość małżeństw organizowana jest za plecami młodej pary, jest jednak to reguła dotycząca jedynie arystokracji, a i w jej szeregach silne indywidualności potrafią walczyć o swoje (na przykład Hida O-Ushi). Młody, biedny, szeregowy samuraj, najczęściej ma możliwość wybrania sobie żony samodzielnie (daimyo wtrąca się tu wyłącznie, kiedy ten zwleka - zależy mu wszak, by ród rósł w siłę, pomnażając liczbę wasali). Wtedy, oczywiście, wszystko zależy od młodzieńca i jego wybranki - jeśli uczucie się rozwinie, a młodzi zdołają ułożyć się z rodzicami, może dojść do ślubu z miłości.

Koniec części pierwszej.

Źródła:
      1. "Mitologia Japonii", Jolanta Tubielewicz;
      2. "Seppuku", Cezary Matkowski, w: Portal, nr 11;
      3. "Toyotomi Hideyoshi", Achmed Iskenderow;
      4. Mnóstwo własnych pomysłów;





TORI &
PORTAL

prezentują