KOU - szczęście


KŁAMSTWA
Traktat autorstwa Bayushi Tangena
Tłum. Jakub Poślednik



Poniższe fragmenty pochodzą ze słynnej rozprawy Bayushi Tangena „Kłamstwa”, będącej polemiką ze słynnym „Dowodzeniem” Akodo. Autor nie tylko otwarcie przeciwstawia się tezom książki Akodo, lecz daje znakomity obraz „szczerości” Skorpionów.

      Do mojego pana i władcy, czcigodnego Hantei Goshino.
      Rok temu, wasza wysokość nakazał mi napisać rozprawę o zdradzie, obłudzie i szpiegostwie. Gdy tylko usłyszałem rozkaz, moje pióro zanurzyło się w tuszu i zaczęło przelewać wszystkie me myśli na papier. Podczas roku, który poświęciłem na wykonanie mojej pracy, natknąłem się jednak na inne dzieło, którego treść mnie zastanowiła. Wspominam tu o nim, ponieważ zawiera ono więcej zdrady, obłudy i zwykłych kłamstw, niż zdołałbym kiedykolwiek opisać.
      Jako że jestem najbardziej uniżonym sługą mojego pana, mym obowiązkiem jest ostrzec go przed wszystkimi, którzy chcieliby wprowadzić go w błąd pięknymi, lecz zdradliwymi kłamstwami. Powiadam ci, panie – jest ich wielu, a pośród nich znajdują się i tacy, którzy ośmielają się służyć ci radą.
      Dopiero niedawno ujrzałem dokument, który rości sobie prawo, by radzić czytelnikowi, jak być dowódcą. Z całą pewnością mogę stwierdzić, że znalazłem w nim wyłącznie łgarstwa, półprawdy i wyssane z palca brednie. Podczas pisania tej pracy podjąłem się zatem próby wykorzenienia i obnażenia wszystkich tych krętactw, by każdy mógł zobaczyć, czym są naprawdę.
      Jeśli ktoś uzna me słowa za zniewagę, niech wie, że na kartach tej pracy pragnę ukazać Cesarzowi prawdziwą mądrość, obnażając błędy innych „mądrości”, oraz ukazać naturę zdrajcy, by można było wykorzenić obłudę, zanim jej chwast zdąży wydać nasienie.
      Szukajcie więc winy we mnie i nie w mych słowach.

Kłamstwa i prawda
      Akodo szeroko pisze o cnocie szczerości. „Krzywda nigdy nie zrodzi się z prawdy,” – pisze – „a kłamstwo zawsze zabija kogoś w świecie.”
      Jeśli kłamstwo miałoby ocalić Cesarza, a prawda prowadziłaby do jego zguby, zapytałbym Lwa, co by wybrał.
      Owszem, kłamstwo rzeczywiście zabija kogoś w świecie, lecz jeśli równocześnie uratowałoby Cesarza? Któż nie chciałby oddać swojego życia za Syna Niebios?
      Jeśli Pan Akodo nie ma chęci, by to uczynić, z pewnością powinienem zająć jego miejsce.

O naturze przywództwa
      Niektórzy twierdzą, a mój pan mógłby dać im wiarę, że przywódca powinien być cnotliwy. Hojność rodzi pogardę. Jeśli człowiek ma wszystko, poza tronem, czego pragnie? Oczywiście tego, czego chcą wszyscy – zyskać to, czego nie posiada.

Daj głupcom to, czego chcą
      Niech człowiek ambitny sam kopie swój grób.
      Niech generał wynosi się nad żołnierzy, a ty patrz, jak głupota wiedzie go do zguby. Ciebie będą mieli za dobrego władcę, a on zostanie męczennikiem, którego imię przywołasz, by wzbudzić żal.

Okrutny, lecz sprawiedliwy
      Strach jest potężniejszy od miłości i to jego właśnie powinieneś szukać.
      Panowie, których darzy się miłością, mogą zawieść. I tak jak kochanek, władca, który zawiedzie swój lud, zostanie znienawidzony.
      Na pana, który budzi strach swoim skrajnym okrucieństwem, nigdy się nie narzeka. Mało tego – władca okrutny, lecz sprawiedliwy będzie zawsze obiektem podziwu.

Chłopi
      Zawsze możesz zaufać chłopu. Wysoko urodzonemu nie.
      Samuraj chce zaspokoić ambicję.
      Chłop chce zaspokoić głód.
      Innymi słowy, samuraj ma zdradę we krwi. Chłop pragnie tylko, by nikt go nie zdradził.

Co powinieneś, a czego nie powinieneś dawać
      Człowiek będzie ci wdzięczny za wszystko, co mu dasz.
      Będzie też wdzięczny za wszystko, czego nie wziąłeś.
      Taka jest natura człowieka.
      Jeśli człowiek jest ci wdzięczny za coś, czego mu nie dałeś, czy nie jest to podarunek?
      A skoro to podarunek, czy nie powinien ci się jakoś wywdzięczyć?

Siła i podstęp
      Akodo mówi: „Siła nie zwycięży sama. Potrzeba jej strategii.”.
      A ja mówię: Jeśli jesteś mądry, potrzeba ci tylko podstępu.
      Jak powiedział szlachetny Akodo: „Jest czymś słusznym i właściwym używać podstępów na polu bitwy, ponieważ ratują one życie naszym podkomendnym.”.
      Ja mówię tak: Jeśli ktoś użył przeciw mnie podstępu, będę uważał go za łotra i łajdaka. Nie będę przestrzegał zasad, które on ignoruje, i nie ustawię się na przegranej pozycji z powodu „moralności”, której on nie ma.
      Świat jest pełen złych ludzi, mój panie.
      Odrzucając przewagę, ponieważ jest „podstępna”, nie tylko okazujesz brak szacunku wobec tych, którym rozkazujesz i przewodzisz, lecz zachowujesz się egoistycznie i samolubnie.

Obietnice
      Nie hańbi złamanie obietnicy danej pod przymusem. Jeśli źródło przymusu nie żyje, nie ma potrzeby, jej dotrzymywać. Jeśli obietnica zostanie złamana publicznie, a ty ujawnisz źródło przymusu, będziesz uchodził za bohatera, który okazał uczciwość i odwagę, a on za tchórzliwego łotra.

Wróg mojego wroga
      Nie ma potrzeby, byś był silniejszy od swojego wroga. Musisz tylko górować nad jego nieprzyjacielem.
      Jeśli moim wrogiem jest Lew, a on ma za wroga Żurawia, powinienem zniszczyć Żurawia. W ten sposób mój wróg będzie mi winien przysługę.

Pogróżki
      Człowiek słaby używa pogróżek. Silny ich nie potrzebuje. Jeśli zagrozisz komuś siłą, a on ustąpi, zrobi to, się ciebie boi. Groźba była niepotrzebna.
      Nigdy nie używaj gróźb wobec wroga. To go rozwścieczy. Człowiek, który wystraszył się groźby, usiłuje zmazać tę plamę na honorze.
      Jeśli masz dość siły, by zniszczyć wroga, zrób to.
      Żywy wróg jest niebezpieczny.
      Martwy wróg jest martwy.
      Lepsze jest całe cmentarzysko pełne martwych nieprzyjaciół, niż tylko jeden, żywy i rozgniewany.

Żal
      Żal nie jest cnotą.
      Gdybym przestał krzywdzić mojego wroga, ponieważ sprawia mu to ból, okazałbym słabość.
      On nie zrobiłby tego dla mnie. A gdyby zrobił, zniszczyłbym go dzięki jego głupocie.

Chciwość
      Hojny władca obdarza podarkami – i musi podnosić podatki, by sobie na to pozwolić.
      Chciwy władca, odwrotnie. Zagarnia ziemię i skarby kiedy tylko może – nie ma więc potrzeby przeciążania poddanych podatkami.

Nienawiść mojego wroga
      Nie boję się człowieka który nienawidzi mnie otwarcie, ponieważ nie stać go na nic więcej. Gdyby mógł mnie skrzywdzić, już by to uczynił. Żaden z moich wrogów na dworze nie jest wart uwagi. Wszyscy są słabi, więc ich słowa można zignorować.

Nigdy nie wyjaśniaj
      Zawsze lepiej jest skupić się na tym, co trzeba zrobić, niż na rzeczach, które należy powiedzieć. Działaj szybko i zdecydowanie. Wyjaśnienia zawsze mogą nastąpić później – i mogą zająć wiele dni. Jeśli nie jesteś pewien, co powinieneś zrobić, twój głos się załamie. Lecz kiedy wszystko się dokona, Fortuny zawsze sprzyjać będą wyjaśnieniom.

Zabij mu żonę
      Zabij żonę człowieka ambitnego, a jego jedynym celem stanie się zemsta, zrezygnuje więc z ambicji. Skupi się na tobie, a nie na swoim otoczeniu.
      Tak zabijesz człowieka ambitnego.
      Tak zabijesz każdego człowieka.

Impulsywność zawsze triumfuje
      Kiedy musisz prosić kogoś o przysługę, nie daj mu czasu na zastanowienie, zwłaszcza kiedy masz pewność, że rozumie, iż odmowa spowoduje twoją nieprzychylność.
      Matka Słońce jest przecież kobietą a cóż robi większe wrażenie na kobiecie, niż śmiały, impulsywny mężczyzna?

Dwóch ludzi nad rzeką
      W środku zimy dwóch ludzi stoi po dwóch stronach rzeki.
      Jeden ma hubkę a drugi krzesiwo. Żaden nie chce wejść do zimnej wody.
      Jak my wszyscy.

Prawdziwa zdrada
      Nigdy nie zakładaj, że ktoś jest niezdolny do zdrady. Jeśli jeden może zdradzić, to inni również. Nie musisz jednak obawiać się wszystkich. Powinieneś zwracać uwagę tylko na sprytnych, mających silną wolę i zdeterminowanych. To oni zdolni są do prawdziwej zdrady. Inni poważą się tylko na zdradę zwykłą.
      Słabi nie są zdolni do prawdziwej zdrady; tyczy się to również tych, którzy mają niskie pobudki. Tylko ludzie śmiali się na nią poważą. Żaden tchórz się na nią nie zdobędzie. Słabi zawsze będą czekać, żeby ktoś inny podjął ryzyko. Taki jest świat.
      Wielcy ludzie mogą używać słabych, by przelewali za nich krew. Wtedy jednak to nie oni dotykają miecza – dzierżą go ludzie przeciętni i chętni. Potrzeba wielkiej siły, by przekonać innych do podjęcia ryzyka.
      Najbardziej powinieneś zatem strzec się tych, których obdarzyłeś łaską, bliskich oraz utalentowanych i odważnych. Nie obawiaj się osób, które są daleko i żywią do ciebie urazę. Żądza władzy zawsze będzie większa, niż chęć zemsty.

Nieszczęścia chodzą parami
      Jeśli zauważyłeś, że twój wróg popełnił rażący, katastrofalny błąd, możesz przypuszczać, że cię prowokuje. Nikt nie ogłasza swoich pomyłek publicznie.
      Nigdy nie wykorzystuj okazji, którą stwarza czyjeś niepowodzenie. Nie miej pożytku z tego, czego nie można ukryć – niech to nie ma dla ciebie wartości. Czerp korzyści tylko z pomyłek, które można zataić.

Wykorzenić zdradę
      Jeśli podejrzewasz, że ktoś chce cię zdradzić, uczyń go jednym ze swoich przybocznych, lecz traktuj jak psa. Niedługo zacznie szukać towarzyszy, by spiskować przeciw tobie.
      W ten sposób wykorzenia się zdradę.

Ewentualność
      Wielu generałów i daimyo spędza dni przygotowując plany, kalkulując wszystkie możliwości i przewidując rozwój wypadków. Lecz bardzo niewielu uwzględnia przypadek.
      Przypadek musi być częścią planu.
      Chwila nieuwagi może cię kosztować życie.
      Nie trać czasu na plany. Jedyne, czego możesz być pewien, to że coś pójdzie źle.
      Przygotuj się zatem na każdą ewentualność.

Ci którzy myślą, że mają czas, działają powoli
      Są dwa sposoby, by ktoś podjął decyzję. Pierwszy, to dać mu dość czasu na zastanowienie. Drugi, to nie dać mu ani chwili.
      Posługuj się drugim sposobem.
      Kiedy ludzie muszą decydować szybko, popełniają błędy. Kiedy mają czas, by pomyśleć, zastanawiają się nad szczegółami i działają spokojnie.
      Dlatego mówię; zmuś ich by, podejmowali decyzje bez namysłu.
      I by robili to publicznie.

Chłopi i żołnierze
      Chłopi nie rozumieją, co to znaczy być żołnierzem. Nie rozumieją bushido. Nasza droga jest dla nich obca. Są prostymi ludźmi i nigdy nas nie zrozumieją.
      Alienacja wywołuje strach.
      Ludzie walczą z tym, czego się boją.
      Tak powstaje bunt. Nie wśród oficerów, lecz wśród rolników. Na każdych dwudziestu samurajów przypadają dwie setki chłopów.
      Dwustu rozgniewanych ludzi – chłopów czy samurajów – to już armia.