CEREMONIA HERBATY
Rady sensei Shiba Soami spisał

Marcin Tysler

Gdzie

Kiedy rozglądam się dokoła,
Ani kwiatów ani jesienią ubarwionych liści
Obok trawą pokrytej chaty
Samotniej stojącej nad brzegiem morza,
W jesienny zmierzch.
Teika

      Zanim twoi goście dotrą do pawilonu herbacianego, chashitsu, podążać będą ścieżką roji, dążąc ku czystości i uspokojeniu, gdyż kto wstępuje na tę drogę, zrzeka się tytułów i statusu. Nim zaś wejdą do pomieszczenia, na półce przed chashitsu pozostawią miecze, jako że nikt nie powinien przystąpić do ceremonii uzbrojony. Do pawilonu wejdą przez wejście dla gości, fusuma, tak niskie, by przejść można było jedynie w pokłonie.
      Wstąpią do pokoju urządzonego przez ciebie tak, by wyrazić twój nastrój i poczucie smaku. Największą uwagę zwróć na urządzenie alkowy tokonoma. Umieść tam zwój kakemono z malowidłem lub kaligrafią dopasowaną do pory roku i okazji. Możesz również wstawić tam kompozycję kwiatową chabana, starając się wydobyć piękno i naturalność użytej rośliny. W ten sposób nastawisz odpowiednio gości, pamiętaj jednak, by dopasować kakemono do wnętrza chashitsu.
      Pośrodku pomieszczenia przygotujesz zagłębione palenisko ro, jeśli ceremonia odbywa się latem, lub piecyk furo, gdy trwa zima, byś miał gdzie przygotować wodę. Podłogę wyłożysz matami, dokładnie wypełniając wnętrze pomieszczenia.

Czym

Wszelkie naczynia mogą być użyte w trakcie ceremonii herbaty, dopóki ich kształt jest odpowiedni.
Tenshin

      Do przygotowania herbaty dobierzesz naczynia tak, by ceremonia odbyła się sprawnie, oszczędnie i harmonijnie. Świeżą wodę przyniesiesz w pojemniku mizusashi, a brudną zlewać będziesz do naczynia kensui. Zagotować ją najlepiej w żelaznym garnku kama. Pamiętaj, by nie pobrudzić jego pokrywką podłogi i odkładaj ją na podstawkę futaoki.
      Gdy woda będzie już gotowa, przelejesz ją łyżką hishaku do naczynia natsume, gdzie czeka już herbaciany proszek. Uważnie ubij wodę z herbatą pędzelkiem chasen. Teraz wystarczy już tylko przełożyć herbacianą pastę do czarek gości, dopełnić wodą i podać. Nie zapomnij o lnianej ściereczce chakin i jedwabnej fukusa, które użyjesz do oczyszczania pozostałych naczyń i usuwania nadmiaru wody z czarek.
      Najistotniejsze jednak są czarki chawan, z których pije się napój. To one właśnie stanowią najważniejszy element estetyczny ceremonii i to nimi szczególnie powinni nacieszyć oczy twoi goście. Dopilnuj, by, nawet jeśli nie posiadasz dzieł znanych mistrzów ceramiki, były one niepowtarzalne i wyjątkowe. Z drugiej jednak strony powinny być możliwie skromne - wszak w ceremonii Herbaty nie ma miejsca na przepych i wystawność.

Jak

Uczeń spytał: "o czym ważnym musimy pamiętać w czasie przygotowania i podawania herbaty?"
"Zaparz czarkę doskonałej herbaty; przygotuj węgiel tak, by ogrzał wodę; ułóż kwiaty tak, jak rosną w polu; w lecie stwórz chłód, w zimie ciepło; zrób wszystko przed czasem; bądź przygotowany na deszcz; poświęć uwagę tym, którzy ci towarzyszą." - odpowiedział Rikyu.
"Ale tyle, to ja już wiem" - odparł zawiedziony uczeń.
Rikyu na to rzekł: "Jeśli rzeczywiście potrafisz zorganizować przyjęcie nie łamiąc żadnej z wymienionych przeze mnie reguł, to ja zostanę twoim uczniem."

      Co jednak o-sensei Rikyu miał na myśli?
      Czy przez "doskonałą herbatę" rozumie wyszukaną odmianę, sprowadzoną z daleka za duże pieniądze? Zapewniam cię, że nie. 'Doskonała' czyli 'niepowtarzalna', a więc taka, w którą włożysz serce.
      Ułożenie węgla jest ważne, a umiejętność ta okaże się niezbędna do przygotowania herbaty. Mistrz jednak przekazuje nam, byśmy skupili się również na tej niepozornej czynności, by całym sercem służyć gościom.
      Nie sposób ułożyć kwiatów, by wyglądały "tak jak rosną w polu", i mistrz o tym wie. Kwiaty rosnące w polu są w istocie emanacją czystej natury, skromnej i prawdziwej. Tak więc i ty skomponuj swoje kwiaty tak, by były wyrazem stanu twojego serca.
      Próbując tworzyć chłód czy ciepło, nie nakażesz przecież śniegowi, by spłynął, ani słońcu, by przestało prażyć. Możesz jednak tak dobrać miejsce, czas i akcesoria ceremonii, by twoi goście poczuli się komfortowo i swobodnie, mając świadomość, że ofiarowujesz im swoje serce.
      Wiesz dobrze, że w każdej chwili mogą nastąpić nieprzewidziane okoliczności. Łatwo może się okazać, że coś stanie ci na przeszkodzie. Przygotuj więc wszystko uprzednio, w ten sposób okazując swoim gościom i ich czasowi szacunek.
      By twoi goście nie byli zawiedzeni lub zmieszani spadnięciem deszczu, przygotuj dla nich parasole i wysokie sandały geta. W ten sposób unikniesz niezręczności, a twoi goście poczują twoją troskę i serce, które im okazujesz.
      W końcu poświęcić masz uwagę osobom, które zaprosiłeś. Jak już ci wyłożyłem, wszystko co robisz polegać ma na poświęceniu uwagi gościom. Dotyczy to jednak wszystkich uczestników przyjęcia. W ceremonii herbaty ważna jest tyleż własna satysfakcja, co zadowolenie innych. To serdeczna i troskliwa relacja z drugim człowiekiem tworzy prawdziwą wartość Herbaty.

Co

Taka rozmaitość zieleni
A każda w chwale
Jedynego kwiatu
Basho

      W wielu regionach Cesarstwa uprawia się herbatę, jednak nie wszystkie mogą wydać ziele wysokiej jakości. Dobra herbata rosnąć powinna w górach, najlepiej na wysokości ponad pięciu tysięcy shaku, licząc od poziomu oceanu [1500 m n.p.m.]. Nawet to jednak nie zapewnia odpowiedniego aromatu. Wielu rolników stosuje w uprawie saletrę, więc herbata z powstałym w ten sposób rybim posmakiem nadaje się co najwyżej na codzienny posiłek, nie zaś na przyjęcie. Upewnij się więc, że twoja herbata pochodzi z dobrej plantacji i nie zawiera zbędnych domieszek czy obcych zapachów.
      Do ceremonii Herbaty użyj najlepiej gatunku zwanego Ten-cha. Liście do jej produkcji są wybierane i przetwarzane bardzo starannie, więc nie powinieneś się zawieść. Innym gatunkiem, który mogę ci polecić, jest Gyo-kuro, wytwarzany z wysokogórskich upraw. By go przygotować, rolnicy na miesiąc przed pierwszym zbiorem okrywają krzewy matami, by liście nabrały szczególnej delikatności.
      Liście drugiego i trzeciego zbioru są już niższej jakości i staraj się ich unikać. Nie znaczy to jednak, że nie sposób z nich otrzymać dobrego napoju - z pewnością się tego kiedyś nauczysz.
      Na koniec zapamiętaj: choćbyś wziął nawet najszlachetniejszą i najdroższą herbatę w całym kraju, a nie włożysz w jej przygotowanie serca i troski, twoja ceremonia nie powiedzie się.

Herbaciane WKU:

"Niełatwy dar"
"Niezdara"


Cytaty przytoczono w oparciu o antologię "Estetyka japońska" pod redakcją Krystyny Wilkoszewskiej (Wyd. Universitas).

Źródła:
      1. "Estetyka japońska, t.1", Krystyna Wilkoszewska (red.), Kraków 2001;
      2. "Czaj. Jego tipy swojstwa upotreblenje", W.W.Pochlebkin, Moskwa 1969;
      3. "The Encyclopaedia of Japanese Tea Ceremony", http://www.teahyakka.com;
      4. "Cha No Yu", http://welcome.to/chanoyu;



TORI &
PORTAL

prezentują